Katatoni – Dosya konusu

And the more you really see mental patients and get to know their
symptoms, the more you will be convinced that finally nothing
else can be found and observed but movements, and the whole
pathology of mental patients consists of nothing else but the peculiarities of their motor behavior.

—Carl Wernicke, 1900

İlk kez 1874’te Kahlbaum tarafından kullanılmış bir terim (Kahlbaum, K. L. (1874) Die Katatonie oder das Spannungsirresein.) Bu terim kullanıldığında, genellikle katatonik stupor demek isteniyor ve bu tablo batıda zaman geçtikçe daha az görülüyor.

Antipsikotiklerin yaygın kullanımı sonrasında katatonik şizofrenini daha nadir görüldüğü iddia ediliyor (Stompe, T., Ortwein-Swoboda, G., Ritter, K., et al (2002) Are we witnessing the disappearance of catatonic schizophrenia? Comprehensive Psychiatry, 43, 167–174).

Etiyolojisi için iddia edilen mekanizmalar: Bazal ganglionlarda GABA yetersizliği (Northoff), ani massif dopaminerjik blokaj (Osman 1994), Klozapin kesilmesi (Yeh, 2004), talamik ve frontal bilateral defisitler (Lauer 2001), evrimsel donakalım(Moskowitz 2004).

Katatonik belirtiler:

  • Ambitandans
  • Otomatik uyum=Pasif uyum=Komut otomatizması (Abartılı kooperasyon)
  • Aversiyon
  • Katalepsi
  • Ekolali
  • Ekopraksi
  • Eksitasyon
  • Forced grasping (?), grasp reflex
  • Gegenhalten (Uyarı düzeyiyle orantılı bir dirençle karşılaşma, daha çok otomatik gibidir)
  • Grimas
  • İmmobilite
  • Lögore
  • Mannerizm
  • Mitgehen (Çok kolay şekil verilir, ama hemen eski pozisyonuna döner)
  • Mitmachen (Hamur gibi şekil verilebilir)
  • Mutizm
  • Negativizm (Gegenhalten)
  • Tıkanma (Düşünce bloğunun motor sistemdeki karşılığı, bir hareketin aniden durması)
  • Perseverasyon
  • Postür alma
  • Psikolojik yastık
  • Rijidite
  • Bakakalma
  • Stereotipiler
  • Stupor (immobilite, mutizm)
  • Verbijerasyon
  • Balmumu esnekliği
  • Kesilme

(BOLD olanlar daha özgül deniliyor)

TANIM: Dışsal uyaranların farkında (veya etkisinde) olmaksızın, motor becerinin tümüyle kaybı ya da sabit bir şekilde artmış olması

Bu durumda katatoninin iki bağlamı olduğundan söz edilebilir:

(1) Retarde-stuporöz varyantlar

(2) Eksite-deliriyöz varyantlar

Eskiden şizofreniye özgü bir durum kabul edilirken, şimdi birçok farklı klinik antiteyle ilişkili bir fenomen olarak değerlendiriliyor

Motor immobiliteyle ilişkili katatoni: Balmumu esnekliği (Katalepsi) veya katatonik stupor

Aşırı düzeyde ve amaçsız motor aktivite: Katatonik eksitasyon

Ekstrem negativizm: Katatonik mutizm, harekete karşı rijid postür ile direnç gösterme

Motor uygunsuzlukla ilişkili katatoni: Katatonik postür alma, mannerizm, grimas, ekolali, ekopraksi

DSM ölçütlerinde olmasa da, katatonik demek için kabaca 24 saatlik bir süre bu belirtilerin olması gerektiği söyleniyor.

Yine “otomatik uyum sağlama” (automatic obedience), gegenhalten (“paratoni” de denilen, sürekli kas gerginliği, spastisiteden farklı olarak pasif hareket yapıldıkça rahatlama olmayan negativist gerginlik), ambitandans gibi belirtiler de aslında katatonik olmasına rağmen sınıflama içinde değil (Taylor ve Fink).

Temelde dört ana katatonik durumdan söz
edilebilir:

  1. Katatonik postür
  2. Katatonik stupor (aloji ve avolisyon ile karışabilir)
  3. Katatonik eksitasyon (PMA artışı ile karışabilir)
  4. Ekolali, ekopraksi, grimas, katatonik postür alma

Ayrım için belirleyici olan iki şey vardır:

  • Katatonik belirtiye, başka katatonik belirtiler de eşlik eder
  • Katatonik belirtileri olan hasta, dışsal uyaranlardan etkilenmez

Akut manik epizotta katatonik belirtiler 1/3 hastada gözlenir (Braunig P, Kruger S, Shugar G: Prevalence and clinical significance of catatonic symptoms in mania. Compr Psychiatry 1998; 39:35–46 [D])

Katatonik belirtilerin varlığında tedaviye benzodiazepin eklenmesi veya EKT düşünülmeli!

GENEL TIBBİ DURUMA BAĞLI KATATONİ: Metabolik ensefalopati, viral ensefalit, epilepsi, hiperkalsemi, nöroleptik yan etkisi, PCP yan etkisi, hepatik ensefalopati, ketoasidoz

Tedavide glutamat antagonistleri deneniyor
(J Neuropsychiatry Clin Neurosci 2007 Fall;19(4):406-12).

Taylor & Fink, 2003’te, AJP’de, katatoninin ayrı bir sendrom olması gerektiğini vurgulamışlar.
(Full text mail olarak gönderildi)

Yaş arttıkça katatonik depresyon görülme insidansı artar(Starkstein 1996). Post partum görülebilir(Lai, 2004). Demanstaki immobilite, katatonik bir durum olabilir ve lorazepama yanıt verebilir diyenler var(Alisky 2004). TTP’de katatoni daha sık görülüyor olabilir(Yacoub 2004). Kokain, ekstazi, siprofloksazin katatoniye neden olabilir. Hiponatremi, Wilson hastalığı, Tay-Sachs katatoni yapabilir. Çocuklukta ARA geçirmiş olma, erişkinlikteki katatoni ile ilişkili olabilir(Tümünün kaynakları Rajagopal 2007 de var).

Gelişimsel bozukluklarda katatoni tipik çünkü otizm ve katatonide ortak özellikler var: (1) Anormal GABA işlevi, (2) Serebellar yapılarda küçülme ve (3) 15.kromozom uzun kolunda suçlanan genlerin olması.

İktal katatoni, limbik bir nöbettir ve non konvulsif status epilepticusun bir manifestasyonudur.

Peralta ve Cuesta(2001) şu 11 maddeden en az 3 tanesinin olması ile katatonik sendrom tanısının konulabileceğini iddia etmiştir:
Stupor/immobilite, Mutizm, Negativizm, Oppozisyonizm, Postür alma, Katalepsi, Otomatik uyum, Ekofenomenler, Rijidite, Verbijerasyon ve Kesilme.

Fink(1996)’e göre lethal katatoni ve NMS aynı durumdur. Fakat buna karşı çıkanların en önemli iddiası: Lethal katatoni psikotik eksitasyon ile başlarken, NMS rijidite ile başlar. Ayrı durumlar da olsa, NMS ile katatoninin yakın ilişkili olduğu düşünülüyor ve NMS öncesi katatoni olan hastalar case report olarak bildirilmiş.

Investigations for a patient presenting with catatonia (Rajagopal 2007)

First-line
  • Fullblood count
  • Renal function tests
  • Liver function tests
  • Thyroidfunction tests
  • Blood glucose measurement
  • Creatine phosphokinasemeasurement
  • Drug screen of urine
Further investigations(depending on findings on physical examination)
  • Electrocardiography
  • Computedtomography
  • Magnetic resonance imaging
  • Electroencephalography
  • Urineculture
  • Blood culture
  • Test for syphilis
  • Test for HIV
  • Heavy-metalscreen
  • Auto-antibody screen
  • Lumbar puncture

Tedavi: BZD’e yanıtsız ise EKT’dir.
Bu ikisine de yanıtsız ise antipsikotikler, duygudurum stabilizatörleri > özellikle karbamazepin, NMDA antagonistleri: Amantadin ve memantin, dopamin agonistleri (bromokriptin), myorelaksanlar (dantrolen)

Komplikasyon: Dehidratasyon, DVT, PTE (2. haftadan sonra)

Catatonic stupor occurs only rarely, and the majority of patients with catatonia present with subtle signs that can be easily missed, unless specifically looked for.

3 Replies to “Katatoni – Dosya konusu”

  1. Katatoni, klinik pratiğimizde sık gördüğümüz ancak genellikle atladığımız bir klinik fenomen. Katatoni denilince, “katatonik stupor” anlaşıldığı için, katatoniyi o kadar da sık görmediğimiz sanılıyor.

    Oysa katatoni, GENEL TIBBİ DURUM ile ilişkili olarak da ortaya çıkabilen ve FARKLI KLİNİK ÖZELLİKLERİ ifade eden genel bir terim.

    Bu yazıyı birkaç yıl önce hazırlamıştım.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir