Kendilik (Self) Psikolojisi: Temel Kavramlar

Hazırlayan: Dr. Ayşegül Sakarya

Self psikolojisi 1970 lerde Heinz Kohut tarafından geliştirilmiş psikanalitik bir kuramdır.
Psikanalitik kuramın gelişimi;
-Dürtü ruhbilimi
-Benlik ruhbilimi
-Nesne ilişkileri
-Kendilik ruhbilimi

şeklindedir.
“The Restorationof the Self” kitabında benliğe yeni işlevler yüklemek yerine ‘self’ kavramını ortaya atmıştır. Psikanalitik kavramlar üzerinde köklü değişiklikler yapmış.

Heinz Kohut 1913 Viyana doğumlu. Nöroloji, psikiyatri ve psikanaliz eğitimi görmüştür. Psikanalizin gözlem yöntemini yeniden tanımlamıştır.
Hastayı anlamak eşduyum ve iç gözlemle mümkün olabilir (başkasının hizmetinde içgözlem-vicarious introspection).
Kohut narsisistik kişilik bozukluğunu ilk tanımlayan kişidir. Nesne ilişkilerinden bağımsız bir şekilde tanımlamıştır. Freud’a göre kişinin kendisine yaptığı libidinal yatırım narsisistik libidodur ve zamanla geriler ve söner. Kohut ise ilkel narsisizmin erdem, eşduyum, mizah, yaratıcılık gibi ikincil işlevsel niteliklere dönüştüğünü varsayar.

Çalıştığı hasta grubu narsisistik kişilik bozukluklarıdır. Onları şöyle tanımlar: “Kolay incinir, özsaygıları değişken, başarısızlığa, düş kırıklığına ve eleştiriye karşı çok duyarlı. Bu hastaların psikanalitik ortamda belli narsisistik ihtiyaçlarını yeniden yaşatmalarının yani narsisistik aktarım geliştirmelerinin keşfiyle psikanalitik tedavi mümkün olabilir.”

Bu hastalarda psikopatolojinin temelini çatışma değil kendilikte varolan ya da ortaya çıkan bir zayıflık ya da yetersizlik oluşturur.

Bir başka tanım ‘kendilik nesnesi’ dir: kendimizin bir parçası olarak yaşantıladığımız esneler. Bu nesneler üzerinde olması beklenen denetim, bir erişkinin kendisi üzerinde sahip olduğu denetim kavramına yakın, başkaları üzerinde sahip olduğu denetim kavramına uzaktır.

  • Ayna görevi gören kendilik nesnesi (mirroring self object): doğuştan gelen güç, büyüklük, mükemmellik duygusunu destekler.
  • Idealized parent imago: Tümgüçlü, yanılmaz, çocuğu sakinleştiren bir imgedir.

Kendilik-kendilik nesnesi etkileşimi sonucunda ortaya sağlam bir kendilik çıkar. 3 bileşeni:

  • Güç ve başarının köken aldığı kutup
  • Temel ülküsel hedefleri barındıran kutup
  • İstekler ve ülküler arasında gerilim yoluyla tetiklenenyetenek ve becerilerin geliştiği kutup.

Hartman ‘benlik’ kavramının ruhsal aygıttaki çatışmaları tanımlamak amacıyla kullanılmasını, ‘kendiliğin’ ise kişinin iç yaşantısını tanımlamak amacıyla kullanılmasını önerdi. Kohut’un kendilik kavramı bu tanımlamaya uymaktadır.
Kendilik, algıların toplayıcısı ve eylemin merkezidir.
Bebeğin ruhsal olarak yaşayabilmesi için kendilik nesnesine (ikinci kişi) ihtiyacı vardır. Kendiliğin bütünlüğünü sağlamak kendilik- kendilik nesnesi ilişkisi içinde mümkündür, bu da ruhsal gelişimin temelidir. Çocuk zaman içinde kendilik nesnesinin işlevlerini içselleştirir (transmuting internalizasyon).

Kendilik nesnesi aktarımı:
Psikanalitik ortamda narsisistik aktarımın gelişmesi, narsisistik bozukluklar için patognomoniktir.

Bu tür hastaların geliştirdiği aktarım:

  • Ayna aktarımı : Çocuklukta yetersiz ya da hatalı yaşanmış olduğundan tedavide kabullenici ve onaylayıcı, ayna görevi görecek birine duyulan gereksinim.

Green 3 ‘e ayırmıştır.

  1. Dar anlamıyla ayna aktarımı (onaylama ve beğenilme)
  2. İkizlik aktarımı (kendilik nesnesini aynı kendisi gibi algılama)
  3. Kaynaşma aktarımı (kendilik nesnesiyle bütünleşme ve tek olma gereksinimi)
  • Ülküleştirme aktarımı: Ülküleştirilmiş güç ve sakinlik kaynağıyla kaynaşma ve dürtülerin düzenlenmesi gereksinimi

İki ve Üç Kutuplu Kendilik:
İki kutuplu:

  • Grandiyöz-exhibisyonist self
  • İdealized parental imago

Uygun koşullar altında çocuktaki grandiyöz-exhibisyonist duygular kendisini ortaya koymasına olanak sağlar. Bu alanda gelişimsel yetersizlik bedensel ve ruhsal etkinliklerden zevk almaz, sürekli yorgunluk, sıkılma ve isteksizlik yaşanır.
Ülküleştirilmiş ana baba kutbundaki yetersiz gelişim de suça eğilim, depresyon, süreğen umutsuzluğa neden olur.

Kişinin tutkular ve değerler kutbu arasındaki gerilim, becerilerin gelişmesini sağlar. Kohut bu yaşantıyı “alter ego” olarak tanımlar. Bu de 3. kutup olarak kabul edilir (tripolar self). Bu durum kişiyi öğrenme ve yaratıcılığa yöneltir.

Transmuting internalizasyon = Dönüştürerek içselleştirme:
Kendilik nesnelerinin belli özelliklerinin işlevlerini içselleştirme. Eşduyum yetersizliği bu aşamada önemli. Ülküleştirilmiş kendilik nesnelerinin mükemmel olması olanaksız. Bu nedenle onların yapamadıklarını çocuk yapmak durumunda kalır. Bu gelişim için gereklidir fakat açık çok fazlaysa kapatamayabilir. “optimum” yaşanmalıdır. Bu, Winnicott’un ‘yeterince iyi annelik’ kavramına benzer.

Kendilik Bozuklukları:

  1. Birincil: Gelişimsel. Psikozlar, borderline, NKB ve narsisistik davranış bozuklukları bu grup içindedir.
  2. İkincil.

Kendilik kuramına göre narsisistik kişilik tipleri:

  1. Ayna açlığı çeken kişiler (Onlara hayran ve onaylayacak kendilik nesnesi arayışı içindelerdir. Başkalarının dikkatini çekmeye çalışırlar. Doyum almaları zordur bu yüzden yeni kendilik nesneleri bulmaya çalışırlar.)
  2. Ülküleştirme açlığı çeken kişiler (Kurabildikleri ilişkilerle-kendilerine hayran olan kişilerle- kendilerini değerli olarak yaşantılarlar. İçteki boşluk duygusu yine de doyurulamaz.)
  3. Diğer-ben- kişilikler (Kendiliklerinin gerçekliğini onaylayacak kendilik nesneleriyle kurulacak ilişkilere gereksinirler. Uzun ilişkiler kurabilirler ve 2 taraf da karışısındakinin dygularını kendi duyguları gibi yaşarlar. fakat boşluk duygusu, bir süre sonra ilişkide yabancılaşma yaşanır.)
  4. Kaynaşma açlığı çeken kişiler (Kendilik nesnesini denetleme isteği içindeler. Kendilik nesnelerine yoğun gereksinim duyarlar. Kendi düşünce ve eğilimleriyle başkalarınınkini ayırt etmede güçlük çekerler. Ayrılmaya çok duyarlıdır.)
  5. İlişkiden kaçınan kişiler (En sık rastlanan ve en az dikkati çeken tip. Sosyal ilişkiden kaçınırlar, fakat başkalarına ve ilişkilerine yoğun gereksinim duyarlar ve reddedilmeye çok duyarlıdırlar.)

Son ikisini patolojik narsisizm olarak değerlendimiştir. Birden fazla kişilik tipine ait özellikler aynı kişide bulunabilir.
Belirtilerin gruplanmasına göre ise şu şekilde sınıflandırılabilir.

  1. Under-stimulated self
  2. Fragmenting self
  3. Over-stimulated self
  4. Over-burdened self

(Kaynak: Kendilik Ruhbilimi, compos mentis yayınlar)

5 Replies to “Kendilik (Self) Psikolojisi: Temel Kavramlar”

  1. Cok tesekkurler paylasimlariniz icin. Bu bilgilere boyle kolay ulasabilmek bir lutuf benim icin.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir